احساس ، درك و مسؤوليت ، نور و روشنايى ، علم و دانش است . سجده با حمد و تسبيح تفاوت روشنى دارد كه نياز به بيان ندارد ؛ زيرا سجده ، خضوع و ابراز كوچكى است در حالى كه حمد و تسبيح بيان كمال و جمال خدا و پيراستن اوست از نقص و عيب . تفاوت حمد و تسبيح هرگاه خدا را از اين نظر ستايش كنيم كه او داراى صفات كمال و جمال و مبدأ كارهاى نيك و سودمند است در اين صورت ستايش ما را « حمد » مىگويند ؛ ولى اگر ذات او را از هر نوع عيب و نقص پيراسته بدانيم و پيراستگى او را ابراز كنيم ، آن را تسبيح مىگويند ؛ به عبارت ديگر ، حمد خدا ، توصيف اوست در برابر كمال ( صفات ثبوتى و اعمال نيك ) ، خواه اين كمال جزو ذات او باشد ، مانند علم و قدرت ، يا از افعال او به شمار رود ، مانند رازقيت ؛ در حالى كه تسبيح خدا ، تنزيه اوست از عيوب و نقايص ( صفات سلبى ) . اكنون كه تفاوت اين دو روشن شد لازم است به گونه‌اى دربارهء هر سه مطلب كه يكى از ابتكارات قرآن است بحث كنيم . 1 . همهء ذرات جهان در برابر خدا ساجد و خاضعند قرآن ، سجده و خضوع موجودات جهان را به گونه‌اى مختلفى مطرح كرده است : الف ) در برخى از آيات تنها از سجود موجودات ذىشعور سخن به ميان آورده است آن جا كه مىفرمايد :